Tsukuyomi sa mitolohiya ng mga Hapon

 Tsukuyomi Moon god

Tsukuyomi o Tsukiyomi ay isang diyos sa mitolohiya ng mga Hapon o Yamato (Japan). siya ang diyos ng Buwan at ng gabi

Sa Kojiki, tinutukoy siya bilang Tsukuyomi no Mikoto, habang sa Nihon Shoki ay kilala bilang Tsukiyomi no Mikoto. Karaniwang tinatawag siyang Tsukuyomi, ngunit sa Ise Jingū at Tsukuyomi Shrine ay tinutukoy siyang Tsukiyomi.

Paglalarawan sa Mito

Ayon sa Kojiki at Nihon Shoki, si Tsukuyomi ay sinasabing nilikha ni Izanagi no Mikoto (Izanagi). Siya ay itinuturing na diyos ng buwan at tagapamahala ng gabi, ngunit may iba’t ibang mga bersyon ang umiiral (tatalakayin sa ibaba). Siya ay kapatid na diyos ni Amaterasu Ōmikami (Amaterasu) at nakatatandang kapatid ni Susanoo no Mikoto (Susanoo).

Si Tsukuyomi ay itinuturing na diyos ng buwan. Gayunpaman, may mga pagkakaiba sa kanyang pagkakakilanlan sa iba't ibang mga teksto. Sa Kojiki, siya ay isinilang mula sa kanang mata ni Izanagi habang tumatakas mula sa Yomi-no-kuni, at bumubuo sa isang mahalagang tatlong diyos (Sanbashi no Takako) kasama sina Amaterasu Ōmikami at Susanoo no Mikoto, na isinilang mula sa kanyang kaliwang mata at ilong, ayon sa pagkakabanggit. Sa kabilang banda, sa Nihon Shoki, may kuwento na siya ay isinilang sa pagitan nina Izanagi at Izanami (Izanami), at may bersyon na nagsasabing siya ay lumabas mula sa isang puting salamin na hawak sa kanyang kanang kamay. Ang kanilang nasasakupan ay hindi pare-pareho at maaaring kabilangan ng langit at dagat.

Ang pagkakaayos na ito, na ang araw, buwan, at kanilang mga kapatid ay nabanggit, ay napansin din sa ibang mga mitolohiya sa larangan ng paghahambing na mitolohiya.

Sa mitolohiya ng Japan, si Tsukuyomi ay hindi masyadong lumalabas sa mga kwento ng Kojiki at Nihon Shoki, kaya’t hindi siya gaanong aktibo. Kaunti lamang ang binanggit sa Nihon Shoki, ika-lima, ika-labing-isang kwento, kung saan siya ay tinutukoy bilang pinagmulan ng mga butil. Mayroong teorya na ang kanyang tahimik na presensya ay nagdadala ng balanse sa mas aktibong mga diyos na sina Amaterasu at Susanoo. Ang katulad na estruktura ay makikita rin sa mga diyos na sina Takamimusubi at Kamimusubi, pati na rin sa mga diyos na sina Hoeri (Yamato no Kamihoko) at Hoderi (Umi no Kamihoko).

Sa Kojiki at Nihon Shoki, may mga kwento tungkol kay Tsukuyomi na sinasabi na ang diyos ng araw, si Amaterasu, ay halos "pinagsama" ang langit sa pamamagitan ng paghawak sa "langit" o "Takamagahara", habang si Tsukuyomi ay may kwento ng pagkontrol sa "Niyakan" o "ng malamig na gabi". Sa mga kwentong ito, ang kanyang nasasakupan ay tila hindi matatag, na sinasabing nagdagdag ng presensya ni Susanoo sa kwento sa paglipas ng panahon.

Dahil sa pag-uugnay ng kanyang kwento kay Susanoo, may ilan na nagmumungkahi na sila ay maaaring iisang diyos.

Sa Kojiki

Sa unang bahagi, si Tsukuyomi ay isinilang habang nililinis ni Izanagi ang kanyang kanang mata, at siya ay tinatawag na "Tatlong Mahalagang Anak" kasama sina Amaterasu at Susanoo. Inutusan si Tsukuyomi ni Izanagi na "ipaalam ang tungkol sa Niyakan", ngunit wala nang ibang kwento o aktibidad tungkol sa kanya pagkatapos nito. Ang buwan na pinamamahalaan niya ay pinaniniwalaang kumakatawan sa "Buong Buwan" pagkatapos ng pagkaka-separate ng araw at buwan.

Sa Nihon Shoki

Sa Panahon ng mga Diyos

Sa ika-limang bahagi ng Nihon Shoki, nakasaad na "isinilang ang diyos ng buwan na kumikislap na katulad ng liwanag ng araw at ipinadala sa langit upang mamahala kasama ang araw." Sa isang variant na kwento, si Izanagi ay may hawak na puting salamin sa kanyang kaliwang kamay nang isilang si Amaterasu at sa kanyang kanang kamay nang isilang si Tsukuyomi, na kumakatawan sa bagong buwan bago ang pagkaka-separate ng araw at buwan.

May mga kwento na nagsasabing siya ay inutusan na mamahala kasama si Amaterasu sa langit, at may mga kwento ring nagsasabing siya ay inutusan na "pamunuan ang tubig ng Niyakan".

Sa ika-labing-isang kwento ng ika-limang bahagi, inutusan si Tsukuyomi ng diyos na si Amaterasu na makipagkita kay Ukemochi. Pagkatapos ng insidente, nagalit si Amaterasu kay Tsukuyomi at sinabing, "Ikaw ay masamang diyos," na naging dahilan upang maghiwalay ang araw at buwan. Ang kwentong ito ay kilala bilang "Kwento ng Paghihiwalay ng Araw at Buwan", at tinutukoy na ang bagong buwan ay lumalabas kapag ang buwan ay kasabay ng araw, at ang buong buwan ay lumalabas kapag siya ay nasa pinakalayo mula sa araw.

Sa Kojiki, mayroong katulad na kwento kung saan ang diyos ng pagkain (Oho-getsu-hime) ay pinatay ni Susanoo. Ang pagkakaibang ito ay pinaniniwalaang nagmula sa orihinal na kwento ng isang diyos na isinama sa kwento ng isa pang diyos.

Sa Panahon ni Keiso

Si Tsukuyomi ay muling lumalabas sa panahon kung kailan ang mga diyos ay nag-uutos sa mga tao, nang ang mga emperador ay nagsimulang mamahala. Sa Nihon Shoki, nakasaad na si Tsukuyomi ay ipinadala sa Mimana at nagpakita sa isang tao na may pangalang Abe no Oshi no Kami na nagtatag ng isang templo sa lugar na iyon, at ito ang naging dahilan ng pagbuo ng Tsukuyomi Shrine sa Yamanashi.

Sa Zokunihonki

Sa Zokunihonki, nakasaad na noong panahon ni Emperor Kōnin, nagkaroon ng malalakas na bagyo, kaya't nagdasal ang mga tao, at ang diyos ng buwan sa Ise ay nananawagan na nagdulot ng galit, kaya't bawat taon, sila ay nag-aalay ng kabayo sa Setyembre bilang pagsunod sa galit ng diyos.

Sa Fudoki

 Tsukuyomi diyos ng Buwan

Sa Yamanashi

May mga naitalang kwento tungkol kay Tsukuyomi na nagsasabing siya ay bumaba mula sa langit at nagpunta sa harap ni Ukemochi. Ang pangalan ng lugar na "Katsura" ay sinasabing nagmula sa pangyayaring iyon, at ito ay pinaniniwalaang inilipat mula sa India sa sinaunang Tsina at sa huli sa Japan. Ang mga ugnayang ito sa pagitan ng buwan at mga punong katsura ay matatagpuan din sa mga tula sa Manyōshū.

Tsukuyomi sa Manyōshū

Sa Manyōshū, may mga tula na nag-uugnay kay Tsukuyomi, na nakikilala bilang "Tsukiyomi" o "Tsukiyomi Otoko" (Diyos ng Buwan). Ang mga ito ay maaaring maunawaan bilang isang pagkakaiba sa representasyon ng buwan bilang isang diyos at bilang isang matalinghagang simbolo.

May mga halimbawa rin sa mga tula ng Manyōshū na nag-uugnay sa buwan bilang isang nilalang, tulad ng "Tsuki Hito" o "Sasarae Otoko".

Iba pang mga Dokumento

Kungsai Gongen

Sa dokumento ng Kungsai Gongen, inilarawan si Tsukuyomi bilang isang lalaking nakasakay sa kabayo na nakasuot ng lila at may dalang gintong espada.

 Tsukuyomi diwata ng Buwan ng mga Hapon

Sa Taga Kagura ng Hanyama

Ayon sa isang kwento, habang naglalakbay si Amaterasu sa rehiyon ng Hachiman, isang puting kuneho ang nagpakita at nagdala ng damit ng diyos sa isang makapangyarihang bundok, na ngayon ay nasa Ise, at doon siya naglaho. Ang kuneho ay itinuturing na isang katawan ni Tsukuyomi, at ito ay sinamba sa ibang pangalan bilang "Yasumizu